Czym jest dobra praca? To zależy od oczekiwań. Można jednak określić, czym dobra praca nie jest. Terminem, który w świecie naukowym opisuje zjawisko pracy złej, niepewnej i niewłaściwej, jest prekariat. W literaturze spotykane są też sformułowania takie, jak pracujący biedni czy zaginiona klasa.

Prekariat to odwrotność tego, co zwykliśmy rozumieć pod pojęciem dobra praca. To praca kiepsko opłacana, bez zabezpieczeń społecznych, bez ochron, która nie pozwala na właściwe wsparcie rodziny. Według badaczy zajmujących się tym zjawiskiem prekariat rozrasta się w ostatnich latach zwłaszcza w krajach rozwiniętych. Badania prowadzone we Francji pokazują stale rosnący udział czasowych umów o pracę oraz zatrudnienia przez agencję.

Przyczyny takiego stanu rzeczy to przede wszystkim globalizacja i zmiana charakteru pracy – przejście pracujących z przemysłu do usług. Warto dodać do tego także rozwój nowoczesnych technologii.

Według danych Eurostatu w Unii Europejskiej osób pracujących, ale żyjących na granicy ubóstwa jest około 16 proc. Są jednak kraje, gdzie do kategorii tej zalicza się nawet jedna czwarta siły roboczej. To przede wszystkim Łotwa, ale też Rumunia, Bułgaria i Grecja. W czołówce znajduje się również Wielka Brytania i Polska. W obu tych krajach liczba pracujących-biednych sięga 20 proc. siły roboczej. Warto zaznaczyć, że w krajach, w których prekariat jest najliczniejszy, notowane są także najwyższe poziomy rozwarstwienia społecznego. Na Łotwie współczynnik Giniego sięga przykładowo 38, podczas gdy w Szwecji nie przekracza 23. Podobnie jest w przypadku wskaźnika opisującego dochody najbogatszych 20 proc. społeczeństwa w stosunku do reszty. W przypadku Rumunii dochody najlepiej zarabiającej grupy są 8 razy wyższe niż dochody grupy najbiedniejszej.

Dobra praca jest więc towarem deficytowym. Zamiast niej pojawia się natomiast praca na pół etatu, fikcyjne samozatrudnienie, umowy czasowe, praca tymczasowa, czy na telefon. We wszystkich wypadkach dochodzi do złamania klasycznej zasady łączącej pracownika z pracodawcą – polegającej na obustronnym, równorzędnym kontrakcie, w którym obie strony mają swoje zobowiązania i je wypełniają. W przypadku prekariatu zobowiązania ma tylko pracownik, pracodawca pozostaje od nich niezależny.

Prekariat opisać można używając czterech wskaźników. Pierwszy to poziom pewności zachowania ciągłości zatrudnienia. Drugi – kontrola procesu zatrudnienia, w tym działalność związków zawodowych, warunki pracy, płace i stosunki wewnątrz zakładu. Trzecim wskaźnikiem jest poziom zabezpieczeń ustawowych, a ostatnim – poziom dochodów.

W badaniach prowadzonych w Polsce dominującymi przedstawicielami prekariatu są ludzie młodzi. Dla wielu, zwłaszcza z mniej rozwiniętych miejscowości, dobra praca wciąż jeszcze jest niedostępna.